Η ιστορία ξεκινάει 180 χρόνια πριν

Την ιστορία της δημόσιας τυπογραφίας στην Ελλάδα καταγράφει στο μοναδικό στο είδος του βιβλίο «Εθνικό Τυπογραφείο - Εφημερίς της Κυβερνήσεως» (εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, 2005) ο κ. Ευάγγελος Βουτσινάκης. Διδάκτορας του Γενικού Τμήματος Δικαίου του Παντείου Πανεπιστημίου και πρώην διευθυντής διαχείρισης του Εθνικού Τυπογραφείου έχει ζήσει με τους ανθρώπους, τις εκδόσεις, τα μηχανήματα και τους κανονισμούς του Εθνικού Τυπογραφείου για 26 περίπου χρόνια ως εργαζόμενος και για πολλά περισσότερα ως γιος παλαιού τυπογράφου. Ο κ. Βουτσινάκης έχει και τη συνολική ευθύνη έκδοσης του λευκώματος «Τυπώνοντας σελίδες της ιστορίας» που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του ειδικού γραμματέα κ. Π. Γεωργιάδη και θα παρουσιαστεί στο κοινό αυτόν τον μήνα.

Οπως αναδύεται παραστατικά μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, η ιδέα της δημιουργίας τυπογραφείων στον ελλαδικό χώρο γεννήθηκε σχεδόν ταυτόχρονα με την έκρηξη της Επανάστασης του 1821. Ο Αδαμάντιος Κοραής με επιμονή υποδείκνυε ότι η τυπογραφία είναι το μέσο για να προαχθούν τα δίκαια του αγώνα και να έρθουν στο προσκήνιο οι ιδέες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Το πρώτο τυπογραφείο στην ελεύθερη Ελλάδα, δωρεά του Δημητρίου Υψηλάντη, λειτούργησε τον Ιούλιο 1821, στην Καλαμάτα, μέσα σ’ ένα τζαμί κοντά στην είσοδο του κάστρου. Εκεί τυπώθηκε η διακήρυξη του Υψηλάντη «Προς τους Ελληνες», εκεί και η «Σάλπιξ Ελληνική» με εκδότη τον ιερωμένο και λόγιο Θεόκλητο Φαρμακίδη που φτάνει από τη Γερμανία.

Αλλαγή εδρών

Τον Απρίλιο του 1827 ο Ιωάννης Καποδίστριας γίνεται κυβερνήτης της Ελλάδας και μεταφέρει το κυβερνητικό τυπογραφείο από το Ναύπλιο στην Αίγινα. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1831 μαύρο περιθώριο περιβάλλει κάθε σελίδα της «Γενικής Εφημερίδος της Ελλάδος» συμμετέχοντας στο πένθος για τη δολοφονία του κυβερνήτη.

Από το 1825 μέχρι το 1833, το Δημόσιο Τυπογραφείο αλλάζει πολλές φορές έδρα: Ναύπλιο, Αίγινα, Πόρος, πάλι Ναύπλιο, Αίγινα, Ναύπλιο... ανάλογα με την εξέλιξη των πολεμικών επιχειρήσεων και το ποια πολιτική μερίδα επικρατεί στις συνελεύσεις της εποχής. Ο διχασμός και οι πολιτικές έριδες αποτυπώνονται και στο ποιος κάθε φορά διοριζόταν εφημεριδογράφος και εκδότης της κυβερνητικής εφημερίδας.

Ο Οθωνας και η συνοδεία του αποβιβάζονται στο Ναύπλιο στις 25 Ιανουαρίου 1833. Την 1η Φεβρουαρίου 1833 ιδρύεται η «Εφημερίς της Κυβερνήσεως» (ΕτΚ). Στις 10 Δεκεμβρίου 1833 εκδίδεται το πρώτο διάταγμα «Περί διοργανισμού του Βασιλικού Τυπογραφείου». Με την έκδοση της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως ως μόνης επίσημης εφημερίδας του νεοσύστατου Βασιλείου της Ελλάδος, αρχίζουν να δημοσιεύονται αποφάσεις της αντιβασιλείας, κυβερνητικές και πολιτειακές πράξεις, νόμοι, διαγγέλματα, διατάγματα. Μέχρι την ενηλικίωση του Οθωνα το 1835 τα τεύχη είναι δίγλωσσα - μια στήλη ελληνικά, μια γερμανικά. Στη συνέχεια το δίγλωσσο κείμενο παύει, αλλά διατηρούνται για πάντα οι δύο στήλες...

Οδός Σανταρόζα

Με τη μεταφορά της «Βασιλικής Καθέδρας εις Αθήνας» το 1835, το Τυπογραφείο εγκαθίσταται στο γνωστό σήμερα κτίριο της οδού Σανταρόζα, απέναντι από τους τότε βασιλικούς στάβλους. Στο ισόγειο λειτουργεί το τυπογραφείο. Ο πάνω όροφος χρησιμεύει για κατοικία του εκάστοτε διευθυντή.

Την περίοδο 1882-1885 και 1886-1890 πρωθυπουργός της χώρας είναι ο Χαρίλαος Τρικούπης. Το γενικό κλίμα εκσυγχρονισμού που διαπνέει την πολιτική Τρικούπη αγγίζει και το Εθνικό Τυπογραφείο. Μπαίνουν οι πρώτοι κανόνες για το τι και πώς θα δημοσιεύεται. Ο απόηχος της νομοθεσίας του Τρικούπη, ως προς την έκδοση και κυκλοφορία της ΕτΚ, φθάνει μέχρι τις μέρες μας.

Ο εξηλεκτρισμός της χώρας ωθεί στην ανανέωση του εξοπλισμού. Τα παλιά χειροκίνητα πιεστήρια αντικαθίστανται με ηλεκτροκίνητα και αναπτύσσεται η λιθογραφία. Λειτουργεί γαλβανοπλαστείο, όπου κατασκευάζονται μεταλλικά καλούπια (μήτρες) για την παραγωγή ελληνικών και γαλλικών γραμμάτων και χυτήριο για τη χύτευση στοιχείων, διαστίχων και γραμμών. Το 1887, ο Τρικούπης χωρίζει το προσωπικό ανά ειδικότητες και κατοχυρώνει με νόμο την ονομασία «Εθνικό Τυπογραφείο».

Από τις 16 Αυγούστου 1917 η «καρδιά» του Εθνικού Τυπογραφείου χτυπάει στην οδό Καποδιστρίου. Το κτίριο σταδιακά επεκτείνεται και ανακαινίζεται. Η ΕτΚ πολλαπλασιάζει χρόνο με τον χρόνο τις σελίδες της. Το κράτος αναπτύσσεται. Η Ελλάδα μεγαλώνει!

Το 1911, επί Ελευθερίου Βενιζέλου πλέον, οι αλλαγές στη δημόσια διοίκηση αγγίζουν και το Εθνικό Τυπογραφείο· εισάγεται η στιχοτυπία (λινοτυπία) και η μονοτυπία, παρά τις έντονες αντιδράσεις της αντιπολίτευσης. Με τη συνταγματική αναθεώρηση του 1911 γίνεται υποχρεωτική η δημοσίευση των πολιτειακών πράξεων στην ΕτΚ.

kathimeriniGR